Би-Би-Си: Апсењето на Мадуро е опасен преседан за целиот свет

Со апсењето на венецуелскиот лидер Николас Мадуро, Доналд Трамп посилно од кога било ја демонстрираше својата верба во моќта на сопствената волја, поддржана од суровата американска воена сила. Според неговите наредби, САД го ставија Мадуро зад решетки и сега ќе ја „водат“ Венецуела.

Оваа драматична најава, со огромни импликации за американската надворешна политика, беше објавена на вонредна прес-конференција во клубот на Трамп Мар-а-Лаго во Флорида, пишува Би-Би-Си во анализа на ситуацијата. Американскиот претседател рече дека САД ќе управуваат со Венецуела „сè додека не можеме да спроведеме безбедна, правилна и разумна транзиција“.

Државниот секретар на САД, Марко Рубио, рече Трамп, разговараше со потпретседателката на Венецуела, Делси Родригез, која му рече: „ќе направиме што и да ви треба… Мислам дека беше прилично фина, но навистина нема избор“.

Трамп молчеше за деталите, но истакна дека „не се плашиме да ја испратиме војската на терен ако мораме“.

Предупредувања за хаос

Трамп се чини дека верува дека може да управува со Венецуела од далеку, но доказите сугерираат дека процесот нема да биде ниту лесен ниту едноставен. Угледната тинк-тенк Меѓународна кризна група предупреди уште во октомври дека падот на Мадуро може да доведе до насилство и нестабилност.

Истиот месец, „Њујорк тајмс“ објави симулација спроведена од функционери во првата администрација на Трамп. Нивниот заклучок беше дека падот на Мадуро ќе доведе до насилен хаос во кој вооружените фракции ќе се борат за власт.

Воен успех, политичка катастрофа?

Отстранувањето и затворањето на Николас Мадуро е извонредна демонстрација на американската воена моќ. САД собраа огромна армада и ја постигнаа целта без да се изгуби ниту еден американски живот. Мадуро ја игнорираше волјата на народот со отфрлање на сопствениот изборен пораз, па неговото заминување несомнено ќе биде добредојдено од многу граѓани. Но, расположението на конференцијата во Мар-а-Лаго беше триумфално, славејќи ја операцијата спроведена од високо професионални американски сили. Воената операција, сепак, е само првата фаза.

Политичкото продолжување е она што одлучува за успехот. Досието на Америка во присилната промена на режимот во последните 30 години е катастрофално. Ирак потона во крвопролевање по инвазијата во 2003 година, додека во Авганистан, две децении и милијарди долари вредни напори за градење на нацијата беа уништени во рок од неколку дена од повлекувањето на САД во 2021 година.

„Доктрината на Донро“ и заканите за соседите

Сепак, Венецуела е во американскиот „двор“, но духовите од минатите интервенции во Латинска Америка не ветуваат. Трамп дури и воведе ново име за декларацијата на претседателот Џејмс Монро од 1823 година, со која ги предупредува другите сили да не се мешаат во американската сфера на влијание – Доктрината Донро.

„Доктрината Монро е голема работа, но ние ја надминавме“, рече Трамп. „Според нашата нова стратегија за национална безбедност, американската доминација на западната хемисфера никогаш повеќе нема да биде оспорена“.

Тој го предупреди претседателот на Колумбија, Густаво Петро, ​​да „внимава на задникот“, а подоцна изјави за Фокс њуз дека „нешто ќе мора да се направи со Мексико“. Куба, поттикната од сенаторот роден во Куба, Рубио, несомнено е исто така цел на напади.

Историјата е полна со американски вооружени интервенции во Латинска Америка. На пример, во 1994 година, претседателот Бил Клинтон испрати 25.000 војници во Хаити за да спроведе промена на режимот. Режимот потоа се распадна без да се испука ниту еден куршум, но тоа не донесе подобра иднина. Денес, Хаити е пропадната држава доминирана од вооружени банди.

Кој ќе владее со Венецуела?

Доналд Трамп зборуваше за тоа Венецуела повторно да стане голема, но не и за демократијата. Тој ја отфрли идејата дека земјата треба да ја води лидерката на опозицијата Марија Корина Мачадо, добитничка на Нобеловата награда за мир во 2025 година. „Мислам дека би било многу тешко за неа да биде лидер, таа нема поддршка… Таа нема почит.“ Ниту, пак, го спомена Едмундо Гонзалез, за ​​кого многу Венецуелци веруваат дека е вистинскиот победник на изборите во 2024 година.

Наместо тоа, САД, барем засега, ја поддржуваат потпретседателката на Мадуро, Делси Родригез, која синоќа ја презеде функцијата привремен претседател. Иако мора да имало внатрешен договор што им овозможил на Американците да го заробат Мадуро, режимот создаден од неговиот претходник Уго Чавез се чини недопрен.

Малку е веројатно дека венецуелските вооружени сили, и покрај понижувањето, ќе се согласат со американските планови. Армијата и цивилните поддржувачи на режимот се збогатија преку корупциски мрежи од кои нема да сакаат да се откажат. Исто така, постојат цивилни милиции, криминални мрежи и колумбиски герилци кои го поддржуваа Мадуро во замена за засолниште.

Богатството на Венецуела како главен мотив

Американската интервенција јасно ги истакнува некои од темелите на погледот на Трамп кон светот. Тој не ја крие својата страст за минералното богатство на други земји и веќе се обиде да извлече профит од ресурсите на Украина во замена за воена помош. Трамп не ја крие својата желба да ги контролира огромните минерални резерви на Венецуела, ниту пак своето верување дека американските нафтени компании се ограбени со национализацијата на индустријата.

„Ќе извлечеме огромно богатство од земјата, а тоа богатство оди кај народот на Венецуела и кај луѓето надвор од Венецуела кои некогаш биле во Венецуела, а тоа оди во САД во форма на компензација.“

Ваквите изјави ќе ги продлабочат стравовите во Гренланд и Данска, бидејќи САД не се откажаа од својата желба да го анектираат Гренланд поради неговата стратешка локација и ресурсите што стануваат сè подостапни како што се топи мразот.

Опасен преседан за целиот свет

Операцијата Мадуро претставува уште еден сериозен удар врз идејата дека светот треба да се управува според договорените правила и меѓународното право. Иако таа идеја беше поткопана дури и пред Трамп, тој постојано покажуваше дека верува дека може да ги игнорира законите што не му се допаѓаат. Европските сојузници, вклучувајќи го и британскиот премиер Кир Стармер, очајно се обидуваат да го почитуваат меѓународното право без да ја осудат акцијата на САД, што е јасно кршење на Повелбата на Обединетите нации, според Би-Би-Си

Американското оправдување дека војската само извршувала налог за апсење на нарко-бос кој се претставувал како претседател е прилично слабо, особено имајќи ги предвид изјавите на Трамп за преземање на контролата врз земјата и нејзината нафта.

Кина ја осуди акцијата на САД. Во соопштението за медиумите се наведува дека „хегемонистичките акти на САД сериозно го кршат меѓународното право и суверенитетот на Венецуела и го загрозуваат мирот и безбедноста во Латинска Америка“. Пекинг ги повика САД да „престанат да го кршат суверенитетот и безбедноста на другите земји“.

И покрај осудата, Кина би можела да го искористи преседанот поставен од акцијата на САД. Пекинг го смета Тајван за отпадничка провинција и го прогласи неговото враќање под сопствена контрола за национален приоритет. Демократскиот сенатор Марк Ворнер, исто така, предупреди за тоа.

Светот на моќта не функционира онака како што мисли Трамп

„Ако САД тврдат дека имаат право да користат воена сила за инвазија и заробување на странски лидери што ги обвинуваат за криминално однесување, што ја спречува Кина да го тврди истото право врз раководството на Тајван? Што ја спречува Путин да даде слично оправдување за киднапирањето на украинскиот претседател? Откако ќе се премине оваа линија, правилата што содржат глобален хаос почнуваат да се уриваат, а авторитарните режими ќе бидат првите што ќе ја искористат“, рече Ворнер.

Се чини дека Доналд Трамп верува дека тој ги создава правилата и дека она што функционира за САД под негово водство не функционира за другите. Но, светот на моќта не функционира така. Неговите постапки на самиот почеток на 2026 година најавуваат уште една година на глобални турбуленции, заклучува Би-Би-Си во анализата. (Би-би-си)